Jezus miał tylko jedną naturę

(Jan Volkel, De vera religione libri quinque, Raków, 1630 str. 456)

[...] Chcąc obalić błędny pogląd, który wprowadza dwie natury w jednym bycie podmiotowym Chrystusa, tak że jeden Chrystus jest z natury swej i Bogiem i człowiekiem, twierdzimy stanowczo, że ani nie zgadza się on ze zdrowym rozumem, ani nie znajduje żadnego potwierdzenia w Piśmie św. Sprzeczny jest z rozumem ponieważ tenże uczy nas, że jest rzeczą nie możliwą aby dwie formy substancjalne, i to doskonałe, przypadały  jednemu  i  temu   samemu  bytowi  podmiotowemu, ponieważ w ten sposób istniałby nie jeden, lecz dwa różne byty podmiotowe; z tego jasno wynika, że te przez ludzi wymyślone poglądy wprowadzają wbrew wszelkiemu  rozsądkowi   dwóch  Chrystusów, chociaż i Pismo św. świadczy, i wszyscy wyznają, że jest jeden. Tu zaś jakby do azylu się chroniąc przytaczają przykład człowieka składającego się z ciała i duszy, aby wykazać, że Bóg i człowiek stanowią jedną osobę Chrystusa, tak samo jak dusza i ciało stanowią
człowieka. Ale ten przykład przeciwko nim przemawia.

Społeczność, którą próbujemy stworzyć oraz portal, który ma temu służyć w dużej mierze opiera się na poglądach i ideologii Braci Polskich, czyli religijnego ruchu w XVI i XVII wieku w Polsce. Nie jesteśmy historycznymi pasjonatami, ani nie chcemy powracać do tego co przeminęło. Tradycja ważna jako odniesienie, jako inspiracja, czy drogowskaz.

Jako to napisał znany polski poeta "nie depczcie przeszłości ołtarzy, choć macie sami doskonalsze wznieść". Chcemy wznieść doskonalsze, ale nie będziemy po dawnych deptać, lecz dawnymi się kierować.

Warto zatem, aby mieć dobry ogląd, poznać ideologię Braci Polskich. Być może większość zna ją dobrze, inni znają pobierznie, a niektórzy nie do końca wiedzą jak to było i kojarzą tylko jakieś hasła. Niemniej jednak warto takie zestawienie poczynić, zapoznać się z nim i nim się inspirować.

Przedstawię je w punktach.

NAZWA. Bracia Polscy, zwani też socynianami (od Fausta Socyna, włoskiego myśliciela, który później zasilił ich szeregi i miał duży wpływ na ideologię), sami siebie nazywali chrystianami (od Chrystusa) lub po prostu braćmi. Nazwa arianie początkowo była przezwiskiem mającym na celu zrównać ich z heretykami (od heretyka Ariusza z IV wieku wyklętego przez Sobór w Nicei), później jednak się przyjęła.

1. Antytrynitaryzm. Bóg jest jeden.

Bracia Polscy wyłonili się ze Zboru Kalwińskiego w wyniku sporu chrystologicznego. Wg niektórych badaczy (Z. Ogonowski) przechodzili przez trydeizm (trzech Bogów, największym Ojciec), dyteizm (Ojciec największy, Syn mniejszy Bóg, Duch św - moc Boża), a w końcu do unitaryzmu (tylko Ojciec jest Bogiem). Inni badacze (A. Nangast) zauważają, że od razu Bracia Polscy mieli pogląd unitarny. Jednym jednak słowem Bracia Polscy byli antytrynitarzami i uznawali tylko jednego Boga Ojca JHWH.

2. Bezdogmatyczność.

Wraz z odrzuceniem dogmatu trynitarnego arianie dokonali swoistej rewizji Biblii i wyrugowali praktycznie wszelkie dogmaty. Bracia Polscy byli bezdogmatyczni, opierali się wyłącznie na autorytecie Biblii i rozumu.

3. Autorytet Biblii i Rozumu.

Za bezdogmatycznością, a może właściwie jako czynnik pierwotny szło odrzucenie u Braci Polskich zewnętrznych autorytetów w sprawach wiary. Odrzucenie Kościoła i Tradycji. W początkowej fazie jedynym autorytetem w sprawach wiary była Biblia (przyjęli wspólny pogląd Reformacji - Sola Scriptura). To wymuszało przyjęcie czynnika nadnaturalnego, co w konsekwencji prowadziło braci polskich do uznania siebie za bożych wybrańców. W późniejszej fazie do głosu doszedł racjonalizm religijny, to przyrodzony rozum ludzki był rozstrzygającym czynnikiem w sprawach interpretacji Biblii.

4. Tolerancja religijna oraz rozdział Państwa i Kościoła

Polscy arianie byli wielkimi zwolennikami i propagatorami tolerancji religijnej. Wg nich nikogo nie wolno przymuszać siłą do religii, to musi być dobrowolna decyzja człowieka, jego wolny wybór. Ich idee tolerancji miały ogromny wpływ na świat. "Katechizm Rakowski" cytowano przy okazji nadania Konstytucji USA. Również poglądy na rozdzielenie Państwa od Kościoła były inspiracją dla wielu ludzi i faktycznie się do rozdziału przyczyniły.

5. Etyka wyznacznikiem wiary

Bardzo duży nacisk w swojej ideologi arianie kładli na postępowanie, etykę. Prawdziwa wiara to po pierwsze ufność do Boga, a po drugie posłuszeństwo nakazom Chrystusowym. Kto mówi, że wierzy, a nie wypełnia nakazów Chrystusa, ten praktycznie nie wierzy. Wg Braci Polskich zbawienie nie jest też zależne od denominacji, prawy katolik, czy prawy protestant mogą w równym stopniu Bogu się podobać.

Poglądy Braci Polskich były na ówczesne czasy rewolucyjne i kontrowersyjne. Bracia Polscy to prawdziwi chrystianie, którzy swoją postawą naśladowali Chrystusa, którzy w dużej mierze przyczynili się do zmian społecznych i obyczajowych. Bracia Polscy są przykładem posłuszeństwa Bogu. Ich idee rozprzestrzeniły się bardzo szybko po całej Europie. Znano ich w Anglii, Holandi, Włoszech, Niemczech i w wielu innych krajach. Izaak Newton inspirował się ich poglądami i był kryptoarianinem, w bibliotece Johna Locke'a znajdywało się pełno pism ariańskich.

Bracia Polscy w 1648 roku zostali z Polski wygnani z powodu religijnych prześladowań związanych z kontrreformacją. Cierpieli i umierali za wiarę i posłuszeństwo Bogu i nakazom Chrystusa.

Relacja wiary do rozumu jest jedną z ważniejszych kwestii na drodze duchowego życia człowieka. Tą kwestią zajmowali się liczni filozofowie, teologowie, myśliciele. Szczególnie głęboko w te kwestie wnikali bracia polscy. W tym artykule chciałbym zaprezentować najczęstsze punkty widzenia praktykowane przez ludzi wierzących, jak również stanowisko polskiego socynianizmu oraz własne przemyślenia.

Na początek "posłuchajmy" skonstruowanego przeze mnie wyimaginowanego dialogu wolnomyśliciela chrystiańskiego (nazwijmy go W) z katolikiem, bądź przedstawicielem tzw. ewangelicznego chrześcijaństwa (baptyści, zielonoświątkowcy itp., nazwijmy go umownie E)

W: Co sprawiło, że jesteś człowiekiem wierzącym?

E: Łaska Boża.

W: Na czym opierasz swoją wiarę?

E: Na Piśmie Świętym.

W: A skąd wiesz, że jest ono prawdziwe i jest Słowem Boga?